Mag een leerling ChatGPT gebruiken voor een blogpost: wat zegt de school ervan

Stel: je moet een blogpost schrijven. Het onderwerp is saai, je zit al een uur naar een leeg scherm te staren, en dan denk je: even snel ChatGPT vragen om wat ideeën. Mag dat?

En zo ja, onder welke voorwaarden? Of is het gewoon verboden? De discussie over AI in het onderwijs is niet meer weg te denken. ChatGPT, ontwikkeld door OpenAI, is in korte tijd uitgegroeid tot een van de meest gebruikte tools ter wereld.

In december 2023 had de tool al meer dan 100 miljoen wekelijkse gebruikers. En die groei stopt niet.

Maar terwijl volwassenen de tool gebruiken voor werk, mailtjes en presentaties, worstelen scholen met een lastige vraag: mogen leerlingen ChatGPT gebruiken voor hun schoolwerk?

Het antwoord is geen simpel ja of nee. Het hangt af van de school, de docent, de opdracht en hoe je het gebruikt. In dit artikel duiken we erin: wat zeggen scholen er eigenlijk over, wat zijn de voordelen, en waar moet je op letten?

Waarom is ChatGPT zo populair in het onderwijs?

ChatGPT is een taalmodel dat teksten kan schrijven, samenvatten, vertalen en zelfs programmeren.

Het werkt door op basis van een vraag of opdracht een antwoord te genereren dat klinkt alsof een mens het heeft geschreven. Voor leerlingen is dat aantrekkelijk: het is snel, gratis (in de basisversie) en overal toegankelijk.

Maar precies die toegankelijkheid maakt scholen nerveus. Want als een tool zo goed is, waarom zou een leerling dan nog zelf schrijven? En hoe weet een docent of een tekst echt van de leerling is? De OECD waarschuwde in een rapport uit 2023 dat AI-tools het onderwijs kunnen transformeren, maar ook risico’s met zich meebrengen.

Denk aan afhankelijkheid, verlies van kritisch denken en plagiaat. Tegelijkertijd erkende de organisatie dat AI gepersonaliseerd leren kan ondersteunen en docenten kan ontlasten.

Wat doen scholen in Nederland?

Er is geen landelijk beleid over het gebruik van ChatGPT in het onderwijs.

1. Volledig verboden

Elke school mag zelf bepalen hoe ze omgaan met AI. Dat leidt tot een gevarieerd landschap.

We kunnen de standpunten grofweg in vier groepen verdelen. Veel basisscholen en een deel van de middelbare scholen hebben ChatGPT expliciet verboden. De reden: ze willen dat leerlingen leren denken, schrijven en problemen oplossen zonder hulp van een AI. Het gebruik van ChatGPT wordt dan gezien als een vorm van plagiaat, ook als de leerling de tekst zelf aanpast.

Directeur Jan de Vries van Basisschool De Ster in Utrecht verklaarde eerder: “We willen dat kinderen leren denken en zelfstandig problemen oplossen.

2. Beperkt toegestaan onder voorwaarden

Het gebruik van ChatGPT ondermijnt juist dat proces.” Bij deze scholen geldt: alles wat je inlevert, moet van jou komen. Geen uitzonderingen. Een groeiende groep scholen staat ChatGPT toe, maar alleen onder strikte voorwaarden.

Denk aan: je mag het gebruiken om ideeën te genereren of een structuur op te zetten, maar de uiteindelijke tekst moet volledig van jezelf zijn. En je moet altijd vermelden dat je AI hebt gebruikt.

Scholen die werken volgens het Daltonplan, zoals de Rotterdamse Daltonschool, experimenteren hiermee.

3. Experimenteel onderzoek

Ze hebben een pilotproject opgezet waarin leerlingen ChatGPT mogen gebruiken voor brainstormen en onderzoek, maar waarbij originaliteit en bronvermelding centraal staan. De gedachte hierachter: AI is een hulpmiddel, geen vervanging. Net zoals een rekenmachine bij wiskunde.

Je mag het gebruiken, maar je moet nog steeds begrijpen wat je doet. Sommige scholen, vooral op middelbaar en hoger onderwijs, kiezen voor een experimentele aanpak.

Ze verbieden ChatGPT niet, maar onderzoeken juist hoe het gebruik ervan het leerproces beïnvloeden.

4. Volledig geïntegreerd in het curriculum

Docenten krijgen training, leerlingen leren omgaan met AI, en de resultaten worden gemonitord. De Universiteit Utrecht heeft bijvoorbeeld een onderzoeksproject gestart naar het gebruik van ChatGPT bij het schrijven van academische papers.

Het doel is niet om studenten te vervangen, maar om te begrijpen hoe AI het schrijfproces kan ondersteunen, en waar de grenzen liggen. Een kleine minderheid van de scholen gaat nog verder: ze integreren ChatGPT actief in hun onderwijs. Niet alleen als hulpmiddel, maar ook als onderwerp. Leerlingen leren bijvoorbeeld hoe AI werkt, welke beperkingen het heeft, en hoe je, met een duidelijke AI-policy voor schrijfopdrachten, de output kritisch beoordeelt.

In een wiskundeles kan dat betekenen dat ChatGPT verschillende oplossingsmethoden genereert, en leerlingen die moeten vergelijken en evalueren.

In een taalles kan het gaan om het analyseren van stijl, toon en argumentatie in door AI gegenereerde teksten.

Wat zijn de voordelen van ChatGPT voor leerlingen?

Ondanks de zorgen, heeft ChatGPT ook duidelijke voordelen. Als het verantwoord wordt gebruikt, kan het leerlingen helpen bij:

• Brainstormen: Geen idee waar je moet beginnen? ChatGPT kan snel een lijst met onderwerpen of invalshoeken genereren.
• Structuur: De tool kan een opzet voor je blogpost maken: inleiding, middenstuk, conclusie.
• Onderzoek: ChatGPT kan samenvattingen geven van complexe onderwerpen, zodat je sneller aan de slag kunt.
• Taalcorrectie: Grammatica- en spellingfouten corrigeren? ChatGPT doet dat in seconden.
• Aanpassen van niveau: Je kunt vragen om een tekst eenvoudiger of formeler te maken.

Een studie van de University of Michigan uit 2023 toonde aan dat studenten die ChatGPT gebruikten, vaak betere teksten produceerden. Maar alleen als ze de output kritisch beoordeelden en zelf bewerkten. De conclusie: AI voor spellingscorrectie is een hulpmiddel, geen vervanging voor menselijke inspanning.

Waar moet je op letten? Risico's en ethiek

Het gebruik van ChatGPT brengt ook risico’s met zich mee. Hier zijn de belangrijkste: Een belangrijk punt is transparantie.

• Plagiaat: Als je een tekst van ChatGPT overneemt zonder aanpassing, is dat plagiaat. En scholen worden steeds beter in het herkennen ervan.
• Afhankelijkheid: Als je altijd op ChatGPT vertrouwt, ontwikkel je je eigen schrijfvaardigheid niet. En dat kan je pas bijvalt op het moment dat je het echt nodig hebt.
• Gebrek aan originaliteit: ChatGPT genereert teksten op basis van bestaande data. Dat betekent dat de output vaak generiek is, en niet echt verrassend of persoonlijk.
• Bias: De tool kan vooroordelen bevatten, omdat het is getraind op data uit het internet. Niet alles wat ChatGPT zegt, is feitelijk correct of objectief.
• Ethische vragen: Is het eerlijk om AI te gebruiken voor schoolwerk? En wat is de rol van de docent als een groot deel van het werk door een machine wordt gedaan?

Als je ChatGPT gebruikt, moet je dat altijd melden. Niet alleen omdat het regels zijn, maar omdat het ook leerzaam is.

Want als je kunt uitleggen hoe je AI hebt gebruikt en wat je er zelf aan hebt toegevoegd, toon je juist kritisch denkvermogen.

Hoe gaat het verder? Toekomst van AI in het onderwijs

De discussie over ChatGPT in het onderwijs is nog pril. Maar een paar dingen zijn al duidelijk.

Ten eerste: scholen gaan steeds specifieere richtlijnen ontwikkelen. Geen algemene verboden meer, maar duidelijke afspraken per vak, per opdracht, per leerjaar. Ten tweede: digitale geletterdichtheid wordt belangrijker.

Leerlingen moeten leren omgaan met AI, niet alleen in gebruik, maar ook door stil te staan bij de risico's van AI-schrijfhulp voor de schrijfontwikkeling.

Hoe herken je betrouwbare informatie? Hoe beoordeel je output van een AI? Hoe gebruik je technologie verantwoord? En ten derde: AI-detectietools worden beter.

Turnitin, een bekende plagiatetector, heeft in 2023 een AI-detectietool gelanceerd die kan aangeven of een tekst waarschijnlijk door een AI is gegenereerd. Andere tools, zoals GPTZero, doen hetzelfde.

Scholen beginnen deze tools in te zetten om integriteit te waarborgen. Maar technologie alleen lost het probleem niet op. De belangrijkste factor blijft de docent.

Degene die opdrachten zo ontwerpt dat AI niet zomaar een antwoord kan geven.

Die leerlingen uitdaagt om te reflecteren, te kiezen, te argumenteren. En die een open gesprek voert over wat wel en niet kan.

Conclusie: mag het of niet?

Dus, mag een leerling ChatGPT gebruiken voor een blogpost? Het antwoord is: het hangt ervan af.

Als je school het verbiedt, dan is het simpel: niet doen. Als je school het toestaat onder voorwaarden, dan kun je het gebruiken als hulpmiddel, maar niet als vervanging. En als je school het integreert in het onderwijs, dan krijg je juist de ruimte om te experimenteren, onder voorbehoud van transparantie en kritisch denken.

Maar ongeacht de regels: de beste blogposts komen niet van een AI.

Ze komen van een mens met een mening, een verhaal of een invalshoek. ChatGPT kan helpen met structuur, taal en ideeën. Maar de essentie, dat moet van jezelf komen.

En misschien is dat wel de belangrijkste les: AI is een tool. Geen toverstok. Hoe je het gebruikt, bepaalt of het je werk beter maakt of juist slechter.